Bài viết/Báo

Bài viết/Báo, Sân khấu cải lương

CẢI LƯƠNG MÙA HÁT CHẦU

CẢI LƯƠNG MÙA HÁT CHẦU

Kỳ 1: Tam niên đáo lệ kỳ yên

 

Cứ đến hẹn lại lên “tam niên đáo lệ kỳ yên” bà con xa gần tề tựu lại tế lễ cúng Thành Hoàng ở một ngôi đình – thông lệ này được xem là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng từ rất lâu đời!

Và, từ đó bà con được xem biểu diễn văn nghệ – loại hình đặt trưng của xứ Nam kỳ lục tỉnh xưa đến nay còn lưu, đó là xem hát. Xưa thì hát bội, theo thời gian để thích hợp hơn với hoàn cảnh thì cải lương đã dần thay thế và đang chiếm ngự – vào những ngày như thế người trong nghề hay gọi là hát chầu – cải lương vào mùa hát chầu.

Mùa hát chầu thường bắt đầu từ sau Tết Nguyên Đán và cũng tùy vào thời gian cúng Đình ở mỗi địa phương nhưng sôi nổi nhất có lẽ từ ngày rằm tháng hai âm lịch trở đi. Hàng năm theo thông lệ là như thế – “tam niên đáo lệ kỳ yên” – 3 năm đáo hạn một lần, lần trở lại năm nay “mùa chầu ơi, thương nhớ quá, cung, kiếm, phấn son, gương lượt ơi, đành gát lại” – oằn mình trong mùa dịch chung của nhân loại. Mùa hát chầu vì sao đáng nhớ như thế không chỉ với riêng nghệ sĩ, bà con, khán giả? Mà …

Chuyện xưa tích cũ từ trong sân khấu soi ra ánh đèn cái phận con tằm nặng nợ dâu xanh – và vào mỗi mùa chầu càng thấy rõ hơn hình ảnh ấy!

Vào những mùa chầu như thế này đến với những mái Đình còn vương bóng thời gian, tường rêu phủ mờ, ngói đỏ nhuốm màu, được nhìn cách bà con xem cải lương, tình người đối đãi với nhau, hẳn tự trong tìm thức sâu xa nào đó của con người Việt Nam dù mới tuổi đời, non tơ mái tóc đi chăng nữa cũng dạt dào đâu đó cảm xúc ùa về:

“Từ độ mang gươm đi mở cõi,

Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long”

Tự thuở nào câu hát xưa lại trở về mạnh mẽ như thế, những hình ảnh ngày xưa, những câu tài tử, ca ra bộ, hình ảnh dưới trăng, trải đệm cung đàn trổi nhịp hòa ca theo sóng nước mênh mang…

Nhớ làm sao “Từ là từ phu tướng, bảo kiếm sắc phong lên đàn…”

Nếu có dịp đi vào bên trong xem cảnh nghệ sỹ ngồi hóa trang – như có cảnh xưa người cũ hiện về, tuổi còn xanh đời còn trẻ đối với một con người làm công việc ghi chép hôm nay có thể hình dung, mường tượng ra rất rõ những bang hát, đại bang ngày xưa bồng bềnh, xuôi ngược theo những chuyến ghe hát lưu diễn khắp miền Nam kỳ lục tỉnh, như: Kim Chung, Thanh Minh – Thanh Nga, Hương Mùa Thu, Minh Tơ…

Mỗi một ngôi Đình, ngày nay một đoàn có thể diễn 3 ngày liên tiếp, như vậy nghệ sỹ cũng có những ngày như đã “ùng ăn, cùng ở”, sinh hoạt cùng bà con, và từ đây cũng có thể hiểu thêm về câu nói xưa: “Nghệ sỹ ăn quán ngủ Đình”

Mái Đình Nam bộ từ xưa đến nay luôn gắng liền với nghệ thuật hát bội, thời gian dần trôi theo chiều hiện tại thì nghệ thuật cũng dần dần hình thành hát bội pha cải lương rồi cải lương hồ quảng và bây giờ là cải lương tuồng cổ, theo đó người nghệ sĩ trót gởi phận đời mình cho loại hình này cũng không xa lạ với những buổi hát chầu mà mỗi chiều chiều, bà con mang theo cơm, cả mấy tấm chiếu theo trải sẵn dể giành được chỗ ngồi xem sao cho nhìn thấy nghệ sĩ rõ nhất, bằng khả năng ca diễn duyên dáng của mình, người nghệ sĩ được tặng thưởng những cây quạt, trong đó có kẹp sẵn giấy tiền của khán giả gởi tặng, người nghệ sĩ đi hát theo thời gian nổi danh nhờ vào tình thương khán giả và tài năng riêng biệt qua giọng ca, hơi ca, qua mỗi vai diễn ko thể nào lẫn lộn bất kỳ ai được, chứ ko qua một loại hình PR nào cả, cứ thể nghệ sĩ dần nổi tiếng!

Khi đã là một người nghệ sỹ cải lương thì mùa hát chầu không còn xa lạ nữa, hầu như ai ai cũng trải qua dù ít nhất một lần, và điều này càng đặt biệt hơn với những nghệ sỹ tuồng cổ thì không thể nào thiếu được như đại gia tộc Minh Tơ – Thanh Tòng, ngày nay ở tại TP. HCM điều đáng mừng dù là thành phố phát triển bậc nhất nhưng vẫn còn nét văn hóa hát cúng Đình, Lễ kỳ yên “tam niên đáo lệ kỳ yên” và vẫn là đoàn nghệ thuật tuồng cổ Minh Tơ với các nghệ sỹ là con cháu trong dòng họ biểu diễn: Xuân Yến, nsưt Trường Sơn, Thanh Loan, Công Minh, Chí Bảo, nsưt Quế Trân, nsưt Tú Sương, Xuân Trúc… NSND Thanh Tòng trước khi ra đi về với Tổ có lẽ suất hát gần nhất và cuối đời là tại Miễu Bà Nam Hải, thuộc ấp Cây Bàng, huyện Gò Công, tỉnh Tiền Giang, được biết, ban quản lý tại đây và bà con nơi đây rất yêu mến NSND Thanh Tòng và suất hát đó như thường lệ là “phải có mặt NSND Thanh Tòng thì bà con mới chịu” – ông vinh dự được mời đến hát cúng, biểu diễn, và đoàn Huỳnh Long thường xuyên biểu diễn tại Đình Nhơn Hòa… Thật là thiếu sót nếu không kể đến hai đàn anh trong sân khấu cải lương hiện nay đó là: nsưt Vũ Linh, nsưt Kim Tử Long – hai chàng kép lừng lẫy trên sân khấu tuồng cổ và vẫn đắt show vào mỗi mùa chầu. Bên cạnh đó, “tre già thì măng mọc”, nghệ sỹ Thanh Hoàng gần trọn cuộc đời gắn bó với mái Đình, sân chầu, ngày nay vẫn còn vương nặng nợ tơ vương – vẫn tin tưởng, truyền dạy cho các nghệ sỹ trẻ chập chững vào nghề, chỉ dạy cách ca diễn, dẫn dắt các em làm quen sân Đình, biểu diễn phục vụ bà con, …

Đến mỗi mùa chầu, bao cảm xúc lại ùa về, hình ảnh những ghe hát xưa, một thuở nào vàng son rực rỡ của cải lương, với nghệ sỹ đã thành danh họ ngồi xế hợp tất bậc chạy show từ tỉnh này qua tỉnh kia, với những nghệ sỹ khác họ theo xe đoàn đến diểm diễn, còn trong nội thành, các “nghệ sỹ con” mới chập chững vào nghề cũng tất bậc với đao, kiếm, giáo, quạt, áo, mão … chở theo xe máy xuôi ngược trên đường lưu diễn. Dù khác nhau về thứ bậc, tuổi đời… nhưng ở họ lòng đầy phơi phới, ai ai cũng vui mừng vì được chạy show suốt hoặc được ca diễn cả ngày, có khi mỗi san Đình hát 3 suất 1 ngày là điều bình thường.

Vương Thoại Hồng